است . چون صحيح برحسب حالات مكلف ، مختلف است . قوله : خامسها . [ نوع وضع در الفاظ عبادات ] قدر جامع پنجم : وضع الفاظ عبادات مثل وضع اسامى مقادير و اوزان ( مثل مثقال ) است . توضيح : وضع اسامى مقادير و اوزان به يكى از دو نحوه است . الف ) واضع هنگام وضع ، مقدار خاصى را در نظر گرفته ولى لفظ را براى خصوص او وضع نكرده است بلكه براى اعم « 1 » از او و ناقص و زائد وضع كرده است . در الفاظ عبادات نيز واضع خصوص صحيح را در نظر گرفته ولى لفظ عبادت را براى اعم از او و ناقص و زائد وضع كرده است . ب ) واضع هنگام وضع ، مقدار خاصى را در نظر گرفته و لفظ را براى خصوص او وضع كرده است ، ولى در اثر كثرت استعمال لفظ در زائد و ناقص ، در اين دو نيز حقيقت شده است . در الفاظ عبادات نيز واضع خصوص صحيح را در نظر گرفته و لفظ عبادت را براى خصوص صحيح وضع كرده است ، ولى در اثر كثرت استعمال لفظ در زائد و ناقص ، در اين دو نيز حقيقت شده است . « 2 » جواب مصنف : اين بيان در الفاظ مقادير و اوزان درست است ولى در الفاظ عبادات درست نيست با همان توضيحى كه در قدر جامع چهارم گفته شد . قوله : و منها . مقدمه چهارم : دربارهء الفاظ عبادات دو نظريه است : 1 ) در الفاظ عبادات ، وضع عام و موضوع له عام است . يعنى واضع هنگام وضع الفاظ عبادات يك معناى كلى را تصور نموده ( وضع عام ) آن‌گاه لفظ را براى همان معناى كلى وضع كرده است ( موضوع له عام ) . مثل لفظ رجل .

--> ( 1 ) - و بهذا يظهر الفرق بين هذا التصوير و ما قبله فانّ الوضع فى هذا واحد و فيما قبله متعدّد . حقائق الاصول ، ج 1 ، ص 65 . ( 2 ) - ليس بين هذا الوجه و بين الشقّ الثانى من الوجه السابق فرق اصلا . عناية الاصول ، ج 1 ، ص 77 .